Demans Nedir? Belirtileri ve Tipleri

Demans Nedir?

Demans, beyin hücrelerinin hasarlanması veya görevlerini yapamaması sonucu ortaya çıkan; ilerleyici seyreden bilişsel işlev bozukluğu durumudur. Demanslı bireylerin bellek, dil, dikkat, karar verme, problem çözme ve günlük yaşam aktiviteleri zarar görmektedir.

Demans Belirtileri

Başlangıçta belirtiler hafif olabilir, zaman içinde belirgin hale gelir.

• Hatırlamakta zorlanma (özellikle yakın dönemde yaşananların unutulması),
• Konuşma veya kelime bulmakta zorlanma,
• Günlük işleri planlamakta zorlanma,
• Zamanı ve mekânı algılayamamak,
• Kişilik ve davranışlarda değişiklikler,
• Çevresine karşı ilgisizlik, içe kapanma.

Demans Tipleri

• Alzheimer Hastalığı: En sık görülen demans tipidir; beynin bellek ve düşünme merkezleri etkilenir.
• Vasküler Demans: Beyin damar tıkanıklıkları sonucu gelişir.
• Lewy Cisimcikli Demans: Parkinson hastalığı benzeri bulgular eşlik edebilir; görsel halüsinasyonlar gözlenir
• Frontotemporal Demans: Çoğunlukla kişilik, davranış ve dil bozuklukları ile başlar.
• Karışık Tip Cemans: Birden fazla demans tipinin birlikte olduğu durumlardır.

Demansın Risk Faktörleri Nelerdir?

• İleri yaş,
• Yüksek tansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği,
• Damar hastalıkları,
• Travmatik beyin hasarı,
• Düşük eğitim seviyesi,
• Depresyon, sosyal izolasyon,
• Sosyal yaşamdan uzak olmak,
• Hareketsiz yaşam,
• Ailede demans öyküsü olması.

Demans Tanısı

Tanı koymak için ayrıntılı öykü, nörolojik muayene, nöropsikolojik testler, laboratuvar tetkikleri ve beyin görüntüleme yöntemleri (MR, BT, PET) kullanılır. Bazı durumlarda omurilik sıvısı analizi veya genetik testler gerekebilir.

Demans Tedavisi

Günümüzde çoğu demans türü tamamen tedavi edilememektedir; ancak erken tanı, hastalığın seyrini yavaşlatabilir; hastanın ve ailesinin yaşam kalitesini artırabilir.

• İlaç Tedavisi: Alzheimer’da kolinesteraz inhibitörleri, memantin vb.
• Hastalık Yönetimi: Beslenme, uyku düzeni, egzersiz, sosyal aktivite.
• Tedavi Edilebilir Demansların Tespiti: Tiroit bozukluğu, normal basınçlı hidrosefali, B12 eksikliği gibi düzeltilir nedenler.

Demansı Önleyebilir Miyiz?

Bazı risk faktörleri kontrol edilerek demans riski azaltılabilir veya ortaya çıkması geciktirilebilir.

• Zihinsel aktiviteler (bulmaca, kitap okuma, yeni beceriler öğrenme),
• Düzenli fiziksel egzersiz,
• Sağlıklı beslenme (akdeniz diyeti),
• Sosyal etkileşim,
• Sigara ve aşırı alkol kullanımından kaçınma,
• Kronik hastalıkların kontrolü.

Sonuç olarak, demans, sadece kişinin hafızasının kaybı değil; günlük yaşamını, bağımsızlığını, ilişkilerini ve çevresini etkileyen önemli bir sağlık sorunudur. Erken tanı ve sürecin doğru yönetimi hem hasta hem de yakınları için yaşam kalitesini artırmaktadır.