Psikolojik Bir Rahatsızlık Yaşadığını İfade Etmek Neden Bu Kadar Zor?

Hiç düşündünüz mü, neden fiziksel bir rahatsızlık yaşadığımızda sağlık kuruluşuna başvurmak çoğu zaman doğal karşılanırken psikolojik bir sorun yaşadığımızda yardım istemek daha zor olabiliyor?

Neden bazı insanlar yaşadıkları güçlükleri yakınlarıyla kolayca paylaşabiliyorken, bazı insanlar uzun süre kimselere anlatmamayı tercih ediyor?

• “İnsanlar ne düşünür?”
• “Ya abartıyor olduğumu düşünürlerse?”
• “Beni farklı görürler mi?”
• “Bunu kendim çözmeliyim.”
• “Psikolojik destek alırsam hakkımda farklı düşünürler mi?”

Bu gibi sorular, psikolojik yardım arama sürecinde kişinin yaşadığı güçlüğü çözmesini geciktirebilir.

Peki Psikolojik Bir Rahatsızlık Yaşamak Ne Anlama Gelir?

İnsan yaşamının farklı dönemlerinde kaygı, yoğun stres, çökkün duygu durumu, yas, travmatik yaşantılar veya başka psikolojik güçlükler ile karşılaşabiliyor çünkü bunlar hayatın içerisinde var.

Bu güçlükler bazı kişilerin yaşamında geçici olabiliyorken, bazı kişilerinse yaşamını, ilişkilerini, işlevselliğini ve yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebiliyor.

Bu noktada asıl önemli olan, psikolojik rahatsızlığı kişinin karakterinin veya kişiliğinin bir parçası olarak değerlendirmemektir.

Bir kişinin depresyon yaşaması onun “depresif bir insan” olduğu anlamına gelmediği gibi, yoğun kaygı yaşaması da onun “güçsüz” veya “dayanıksız” olduğu anlamına gelmez. Çünkü insanlar yaşadığı güçlükten ibaret değildir. Bir psikolojik rahatsızlık yaşamak ise kişinin kimliğinin tamamını ortaya koymaz.

Psikolojik Rahatsızlıklara Yönelik Önyargılar Neden Önemli?

Psikolojik rahatsızlıklarla ilgili toplumdaki bazı önyargılar, kişinin kendisini ve yaşadığı güçlüğü nasıl değerlendirdiğini etkileyebiliyor.

Toplumun psikolojik rahatsızlıklara yönelik tutumlarını inceleyen bir araştırmada, psikolojik rahatsızlığı olan bireylere yönelik olumsuz değerlendirmelerin dışlama, kısıtlama, etiketleme ve damgalama biçiminde ortaya çıkabildiği belirtilmiştir. Yine bu araştırma, bazı bireylerin psikolojik rahatsızlığı olan kişileri tehlikeli olarak algıladıkları ve bu algının olumsuz tutumlarla ilişkili olduğunu bildirmektedir.

Damgalama yalnızca kişinin çevresi tarafından nasıl değerlendirildiği ile sınırlı değildir.

Zaman içinde kişi, çevresinden duyduğu olumsuz değerlendirmeleri kendisiyle ilgili düşüncelerinin bir parçası hâline getirebilir.

• “Bende bir sorun var.”
• “İnsanlar bunu öğrenirlerse bana farklı davranabilirler.”
• “Bunu kimseye anlatmamalıyım.”
• “Yardım almak baş edemediğimi gösterir.”

Bu düşünceler kişinin yaşadığı psikolojik güçlüğü beslerken utanç, gizleme ve yalnız kalmaya çalışma tutumlarını da geliştirebilir.

Etiketlenme Korkusu Yardım Arama Davranışını Nasıl Etkiler?

Psikolojik destek alma kararı her zaman kolay olmayabildiği gibi, kişi yaşadığı güçlüğün farkında olsa bile yardım istemeyi erteleyebilir.

• “Biraz daha bekleyeyim.”
• “Geçer.”
• “Bu yaşadığım güçlüğü kendi başıma halletmeliyim.”
• “Bunun için psikoloğa gitmeye gerek yok.”

İşte görüldüğü üzere bu düşünceler, kişinin ihtiyaç duyduğu profesyonel desteğe ulaşmasını geciktirmesine sebep olabiliyor.

İncelenen araştırmalarda bilgi eksikliği, korku ve önyargıların psikolojik sorunlar yaşayan bireylerin sağlık kuruluşlarına başvurmasının önünde engel oluşturabildiği belirtilmektedir.

Oysa psikolojik destek almak, kişinin kendisine bir etiket koyması anlamına gelmiyor.

Elbette kişilerin hayatında zorlantılar olur ve bu zorlantılar:

• Yaşanılan yoğun kaygı nedeniyle.
• Uzun süredir devam eden bir yaşam problemi nedeniyle.
• Baş etmekte zorlanılan bir kayıp veya travmatik yaşantı nedeniyle.
• İlişkilerinde tekrar eden güçlükler nedeniyle olabilir.

İşte bu noktada kişinin profesyonel destek almak istemesi, kendisine bu konularda ya da yaşadığı başka sorunlarda yardım etmesi anlamını taşır.

Dolayısıyla psikolojik destek yalnızca belirli bir tanıya sahip kişiler için değil; kişinin yaşadığı psikolojik güçlüklerin günlük yaşamını etkilemeye başladığı farklı durumlarda da başvurulabilecek bir destek alanıdır.

Güçlü Olmak Her Şeyi Tek Başına Yapmak Mıdır Sizce?

Psikolojik sorunlar söz konusu olduğunda sık karşılaşılan düşüncelerden biri, kişinin yaşadığı güçlüğü tek başına aşması gerektiğidir. Bununla da kişi şöyle düşüncelerde olabilir:

• “Güçlü olmalıyım.”
• “Kimseye yük olmamalıyım.”
• “Bunun üstesinden kendim gelmeliyim.”

Ancak kişinin yardım istemesi güçsüz olduğu anlamına gelmediği gibi, aksine yaşadığı güçlüğü fark edip ihtiyaç duyduğu desteği araması, kendi ihtiyaçlarını fark edebilmesinin bir parçasıdır.

Nasıl ki fiziksel bir rahatsızlık yaşanıldığı zaman uygun sağlık hizmetine başvurmak doğal karşılanıyorsa, psikolojik açıdan yaşanan ve kişinin yaşamını etkileyen güçlüklerde de profesyonel destek aramak aynı şekilde ele alınmalıdır.

Çevremizde Psikolojik Bir Sorun Yaşayan Biri Varsa Ne Yapabiliriz?

Yakınlarımızın psikolojik olarak zorlandığını fark ettiğimizde ne söyleyeceğimizi bilemeyebiliriz. Bazen iyi niyetle söylediğimiz cümleler kişinin yaşadığı güçlüğün küçümsendiğini hissetmesine de sebep olabilir.

• “Bunu kafana takma, geçer.”
• “Herkesin problemleri var.”
• “Biraz kendini toparlamalısın.” diye o an bu sözlerle yardım etmek isteyenler elbette var ama bunun yerine kişinin yaşadığı durumu anlamaya yönelik daha sade bir yaklaşım benimsenmesi daha doğru bir tutum olacaktır.
• “Bunun senin için zor olduğunu görüyorum.”
• “İstersen seni dinleyebilirim.”
• “Bu konuda desteğe ihtiyacın varsa yanında olabilirim.”
• “İstersen bu konuda profesyonel destek alabileceğin birini birlikte bulabiliriz.”

Burada amaç kişiye hemen bir çözüm sunmak değil, öncelikle yaşadığı güçlüğün fark edildiğini ve yargılanmadan dinlenebileceğini hissettirmek ve doğru bir şekilde profesyonel destek alabilmeye yönlendirmektir.

Psikolojik Rahatsızlıklar Hakkında Konuşurken Kullandığımız Dil Neden Önemli?

Psikolojik rahatsızlıklar hakkında konuşurken kullandığımız dil, bu rahatsızlıklara ve onları yaşayan bireylere yönelik tutumlarımızın bir parçasıdır. Bir kişiyi yalnızca yaşadığı psikolojik rahatsızlık üzerinden tanımlamak yerine, psikolojik bir rahatsızlık yaşayan bir birey olarak görmek önemlidir. Çünkü kişinin yaşadığı psikolojik güçlük, onun kimliğinin tamamı değildir.

Bir kişinin yaşamında psikolojik bir rahatsızlığın bulunması onun ilişkilerini, yeteneklerini, sorumluluklarını, değerlerini ve yaşamındaki diğer alanları ortadan kaldırmaz. Bu nedenle psikolojik rahatsızlıklar hakkında daha doğru, yargılayıcı olmayan ve kişiyi merkeze alan bir dil kullanmak; damgalamanın azaltılması açısından önemli bir adımdır.

Sonuç

Psikolojik bir rahatsızlık yaşamak, kişinin zayıf veya yetersiz olduğu anlamına gelmez. Bazen yaşam koşulları, bazen yaşanan deneyimler, bazen de birden fazla etkenin bir araya gelmesi psikolojik olarak zorlanmamıza neden olabilir. Önemli olan bu güçlüğü görmezden gelmek veya saklamak değil; ihtiyaç duyulduğunda uygun desteğe ulaşabilmektir. Psikolojik destek almak bir etiket değil, kişinin yaşadığı güçlüğü anlamasına, ihtiyaçlarını fark etmesine ve yaşamını yeniden düzenlemesine yönelik profesyonel bir destek sürecidir. Belki de psikolojik rahatsızlıklar konusunda değiştirmemiz gereken ilk şey, bu rahatsızlıklara ve onları yaşayan insanlara nasıl baktığımızdır. Çünkü bir insanın yaşadığı psikolojik rahatsızlık, onun kim olduğunun tamamı değil, zorlandığı yerin çözülme ihtiyacıdır.