Çocuklarda Spora Başlarken Kalp Sağlığı Taraması

Çocukların spor yapmaya başlaması, fiziksel ve zihinsel gelişimlerine katkıda bulunurken aynı zamanda sosyal becerilerinin de gelişmesine yardımcı olmaktadır. Düzenli yapılan fiziksel aktivitelerin kalp-damar hastalıkları başta olmak üzere birçok sağlık problemine karşı da uzun dönemde koruyucu etkisi iyi bilinmektedir. Ancak çok nadir olarak spor aktivitelerinin niteliğine bağlı olarak değişen sakıncalı durumlar olabilir. Böyle bir durum saptanması halinde spor aktiviteleri kısmen veya tamamen kısıtlanabilir.

Kalp sağlığı açısından değerlendirme sadece profesyonel sporcular ile sınırlı tutulmamalıdır. Amatör veya eğlence amacıyla yapılacak yarışmalı spor aktivitesi öncesinde de mutlaka kalp taraması yapılmalıdır. İlk aşamada sporcu adayının ayrıntılı öyküsü,  özgeçmiş ve soy geçmiş (aile) öyküsü alınmalı ardından tam bir fizik muayene yapılmalıdır. Öykü ve fizik muayenesi normal olanlarda 12 kanallı elektrokardiyografi (EKG) çekilmeli ve değerlendirilmelidir.  Bu aşamada herhangi bir sorun saptanmaz ise spora katılım izni verilir.  Öykü, fizik muayene ve/veya EKG de şüphe uyandıran herhangi bir bulgu saptanırsa ileri tetkik ve değerlendirme aşamasına geçilir. Bu aşamada ekokardiyografi, eforlu EKG, 24 saatlik Holter EKG kaydı, kalp sintigrafisi, bilgisayarlı tomografi, MR, kalp kateterizasyonu ve anjiografi incelemelerinden gerekli görülenler yapılır. Bu tetkikler arasında uygulanması kolay, hastaya zarar vermeyen (non-invaziv) bir yöntem olması nedeniyle çocuk kardiyolojisi uzmanları tarafından ekokardiyografi incelemesi çok daha sık olarak yapılmaktadır. Çocuk ve gençlerin spora katılım öncesi kalp sağlığı yönünden değerlendirilmesi ile ani kardiyak ölümlerin büyük kısmı önlenebilir. Ailelerin, öğretmen ve okul idarecilerinin, spor yöneticilerinin farkındalığını artırmak öncelikle yapılması gereken işlerin başında gelmektedir.

Sporcularda ani kardiyak ölüm çok çeşitli kalp-damar hastalığına bağlı olarak ortaya çıksa bile daha çok doğuştan daha az olarak edinsel malformasyonlar ile ilgilidir.  Genç bir sporcunun, özellikle en sağlıklı göründüğü spor aktivitesi sırasında ani ölümü toplumun dikkatini çok fazla çeken medyada geniş yer bulan, bu tip vakaların tekrarlanmaması için neler yapılması gerektiği çok tartışılan konular arasındadır.

Çocuklarda ve gençlerde gerek okuldaki spor faaliyetleri sırasında, gerekse amatör veya profesyonel spor müsabakaları sırasında görülen ani kardiyak ölüm önemli bir toplum sağlığı sorunudur. Genç sporcularda travmaya bağlı olmayan ölüm nedenleri arasında en ön sırada yer alır.

Çocuğun spor yapmaya engel oluşturan bir problemi yoksa ve herhangi bir kalp hastalığı şüphesi bulunmamış ise spor aktivitelerini rahatlıkla yapabilir ve özellikle düzenli spor yapması için desteklenmelidir. Kalp hastalığı bulunan tüm çocuklarda aktivite kısıtlaması gerekmeyebilir. Bazı kalp hastası çocukların egzersiz kapasiteleri normaldir, egzersiz ortaya çıkan riskli bir durum bulunmaz ve doktorları da uygun görüyor ise yarışmalı sporlar dâhil tüm sporları yapabilirler.

Bazı durumlarda ise çocuğun sadece yarışmalı spor gibi aşırı efor gerektiren aktiviteler yapması yasaklanır. Hastalığın türüne ve ağırlığına göre değişen aktivite kısıtlaması gerekebilir ve daha az efor gerektiren aktivitelere yönlendirilirler. Çok nadir olarak spor aktivitelerinin riskli olduğu saptanan bazı doğuştan veya edinsel kalp hastalıkları bulunan çocukların spor yapması tamamen kısıtlanır.

Sonuç olarak; çocuklarda ve gençlerde spora başlarken yapılacak kalp sağlığı taraması ile yaşanması olası sorunların saptanıp gerekli önlemlerin alınması sağlanmalıdır.